Column Kees Verhoeven

Als ik wist wat de wereldwijde kredietcrisis voor gevolgen heeft voor uw huishouden of onderneming, dan zou ik het zeggen. Maar het is koffiedik kijken, zelfs voor financieel specialisten en gelouterde economiedeskundigen die vele vraagtekens hebben bij het ontstaan van deze mondiale ramp op de geldmarkten. En niemand kan met zekerheid zeggen waar en wanneer het eindigt en hoe groot de economische recessie bijvoorbeeld zal zijn.

 

Als bekend begon de kredietcrisis met een groeiende groep Amerikaanse burgers die zijn maandelijkse hypotheekrente niet meer kon opbrengen. Steeds meer -binnen het mondiale netwerk aaneengeklonken- banken kwamen zo in problemen. Die banken hadden onderling namelijk allerlei pakketten hypotheekschulden aan elkaar doorverkocht. Toen geleidelijk bleek dat die duur gekochte portefeuilles geen (direct aanwendbaar/snel opeisbaar) geld bevatten, ontstonden overal geldtekorten. En geld heeft de paradoxale eigenschap moeilijker rond te gaan naarmate er minder van is.

 

Dat overheden zijn bijgesprongen met immense kapitaalinjecties of staatsgaranties van belastingcenten, heeft niet kunnen voorkomen dat het momenteel moeilijker is om aan geld te komen. En dat geldt niet alleen meer voor banken en financiële instellingen, maar ook voor een toenemend aantal burgers en bedrijven.

 

Het goede nieuws is dat de meesten onder hen niet alleen spaargeld bezitten, maar ook beschikken over reële geldstromen op basis van concrete werkzaamheden: het maken van producten en/of het verlenen van diensten voor (eigen) bedrijven en instellingen. Onder de grootste verliezers van de crisis zijn daarom ook diegenen met een grote virtuele bezitscomponent, zoals leningen, aandelen en (beurswaarde)speculaties. Zo lijkt het erop dat de zeepbellen die nu op knappen staan, gewoonweg zijn opgeblazen door te optimistische toekomstverwachtingen.

 

Het slechte nieuws is dat invloedrijke spelers in media en politiek niet om deze structurele systeemcrisis heen kunnen en er dus over praten, schrijven, debatteren en er tevens voorspellingen over doen. En die beïnvloeden helaas niet selectief (veroorzakers en slachtoffers) maar generiek (iedereen).

 

En daarmee springen we van economie naar psychologie aan de hand van de meest gebezigde term dezer dagen: vertrouwen. Want u heeft vast al gehoord, ‘het vertrouwen is weg’ met daarbij als vervelende eigenschap dat zij te voet te komt maar te paard te gaat. En of het nu gerechtvaardigd is of niet, wantrouwen beïnvloedt het handelen van consumenten en bedrijven op een manier die iedereen kan raken.

 

Allereerst is de burger geneigd zijn geld vast te houden en vooral luxe aankopen even uit te stellen. Dit beïnvloed consumentensectoren als horeca, recreatie, detailhandel en de zachte sector (zoals kunst en zorg). Tegelijk stellen ondernemers investeringen uit volgens de wijsheid dat men zijn dak moet repareren als het droog is. Dit betekent dat die bedrijven (industrie, logistiek, zakelijke dienstverlening) niet optimaal doorgroeien, en dat aan hen leverende (business-to-business)bedrijven minder opdrachten krijgen.

 

Volgens dit mechanisme dreigt de economie te zullen krimpen, al weet dus niemand precies waar, wanneer en hoe hard deze recessie ons treft. Heel onheilspellend en daarmee eigenlijk al een halve werkelijkheid. Maar dat overmatig positieve verwachtingen niet goed hebben uitgepakt, betekent weer niet dat negatieve verwachtingen heilzaam werken. Wie zijn geld uit angst vasthoudt, vergroot immers het probleem. Het beste advies is daarom de toekomst te laten voor wat hij is; we doen er beter aan ons leven te lijden alsof het onze laatste dag is. Wie vandaag geniet zal zien dat morgen wel meevalt.
 

Kees Verhoeven, 27 oktober 2008