Column Kees Verhoeven

Dinsdag 28 oktober 2008 was geen goede dag voor reizigers richting Amsterdam. Regenachtig weer zorgde voor extra opstoppingen en ongevallen, terwijl de verkeerslichten in de Zeeburgertunnel en Coentunnel door een elektriciteitstoring chronisch op rood stonden. Het gevolg liet zich direct raden: 100 kilometer filechaos rondom Amsterdam. De ANWB sprak van een verkeersinfarct en op een gegeven moment adviseerde men zelfs om Amsterdam maar helemaal te mijden.

Dat klinkt logisch, maar voor veel mensen is het ondoenlijk om Amsterdam op een doordeweekse dag te mijden. Zij werken daar, leveren er goederen, hebben er klanten of hun bedrijf is binnen de ring A10 gevestigd. Als zij niet (tijdig) op hun plaats van bestemming kunnen komen, dan geeft dat schade.

Files zijn daarom niet alleen vervelend, ze kosten de samenleving handenvol geld. Vandaar dat het ANP mij vroeg wat zo’n uit de hand gelopen fileochtend de Amsterdamse economie nu ongeveer kostte. Op het eerste gezicht een onmogelijke vraag, maar wie de cijfers erbij pakt, kan het vrij nauwkeurig uitrekenen.

Vervoersorganisaties zoals EVO en TLN, maar ook de landelijke VerkeersInformatieDienst (VID), berekenen namelijk geregeld de maatschappelijke schade van files (fileschade). Dit op basis van zogenaamde fileverliesuren: uren die door zinloos stilstaan verloren gaan en dus niet gebruikt worden voor distributie, productie, dienstverlening of handel. Zo ging volgens de VID in 2007 maar liefst 72 miljoen uur (!) verloren. Hieraan hangen zij een prijskaartje van 1.2 miljard euro per jaar. De Kamer van Koophandel claimt overigens dat de nationale fileschade liefst 3 miljard bedraagt, maar laten we ‘conservatief begroten’ en uitgaan van beschikbare overheidscijfers.

Wie vervolgens de filetop 50 erbij pakt, ziet dat bijna de helft van alle files staat op wegen van en naar de metropoolregio Amsterdam (de bovenkant van de Randstad), namelijk de A1, de A2 en de A4; de A6 tot en met de A9, en natuurlijk de ring van Amsterdam zelf, de A10.

Dus: iets minder dan de helft van de totale 1.2 miljard, voorzichtig gezegd 500 miljoen euro per jaar, zijn kosten voor Amsterdam en omgeving. Om nu de gemiddelde kosten per dag te weten, deel je dit bedrag door het jaarlijkse aantal filedagen. 365 minus weekend- en vakantie geeft er ongeveer 200 per jaar. Dagelijks kosten de file’s regio Amsterdam dus 2,5 miljoen euro per dag (500 miljoen/200 dagen). De abnormale situatie van dinsdag 28 oktober zorgde echter voor twee keer zo lange files die bovendien twee keer langer duurden. Als je die factor 4 (2 maal 2) loslaat op de gemiddelde 2,5 miljoen, dan kom je uit op de door MKB-Amsterdam gecalculeerde 10 miljoen euro schade.

Ondanks de overwogen calculatie lijkt het toch een overschatting. 10 miljoen! Maar wie zich realiseert dat er meer dan 50.000 bedrijven in de Amsterdamse regio zijn, ziet dat de gemiddelde schade ‘slechts’ 200 euro per bedrijf bedraagt. Heel reëel.

Ook al was het verkeersinfarct op dinsdag 28 oktober een ongelukkige samenloop van omstandigheden waaraan niemand schuldig was, het toonde eens te meer aan hoe kwetsbaar de bereikbaarheid in Amsterdam en Nederland is. Iedereen is het erover eens dat daar wat aan moet gebeuren. Extra snelwegen en meer spoorlijnen zijn daarbij onmisbaar, maar het is slechts een deel van de oplossing. Daarom zijn onder leiding van de Taskforce Mobiliteitsmanagement (TFFM) in zes landsdelen concrete afspraken gemaakt tussen overheden en bedrijfsleven. Doel: 5% minder automobiliteit in de spits. Cruciaal onderdeel zijn verschillende maatregelen om mensen niet (met de auto) te laten reizen, of buiten de spits. Bijvoorbeeld door collectief vervoer, OV-passen en verbeterde mogelijkheden tot telewerken of thuiswerken, ook in het midden- en kleinbedrijf.

Dat de regionale mobiliteitsovereenkomst en het bijhorende maatregelenpakket voor Amsterdam op woensdag 29 oktober 2008 zijn ondertekend, mag geen toeval heten.

Kees Verhoeven, 31 oktober 2008